Συμπληρώνονται φέτος πενήντα χρόνια από την αποφράδα περίοδο του Ιουλίου και Αυγούστου 1974. Τότε που η βάρβαρη τουρκική εισβολή στην Κύπρο και τα καταστροφικά για την πατρίδα μας γεγονότα επέφεραν οδυνηρότατες συνέπειες, τι οποίες συνεχίζουμε να βιώνουμε μέχρι σήμερα.

Έχει περάσει μισός αιώνας από τότε που ο λαός μας, βυθίστηκε στη σκοτεινή δίνη του διχαστικού εμφυλιακού κλίματος και του προδοτικού πραξικοπήματος.

Πενήντα χρόνια από τότε που έζησε την κόλαση και τον όλεθρο της τραγικότερης περιόδου της σύγχρονης ιστορίας της πατρίδας μας, με νεκρούς και αγνοούμενους, με την κατάληψη του 37% του εδάφους της από την Τουρκία και τον βίαιο εκτοπισμό χιλιάδων πολιτών από τις πατρογονικές τους εστίες.

Η κυπριακή τραγωδία ήταν απότοκο των πολιτικών συνθηκών που επικρατούσαν σε Κύπρο και Ελλάδα. Των εγκληματικών ενεργειών όσων απεργάζονταν την κατάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Της αμέλειας, των σφαλμάτων και των παραλήψεων της στρατιωτικής ηγεσίας.

Ήταν απότοκο της προδοσίας. Αυτής που δυστυχώς εμφανίζεται διαχρονικά και κατατρώει τα σωθικά μας σε κρίσιμες περιόδους της ιστορίας μας και που προσέφερε στον Αττίλα την ευκαιρία να εφαρμόσει το σχέδιο διχοτόμησης του νησιού, το οποίο απεργάζετο από ιδρύσεως της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Αυτό που δέκα χρόνια νωρίτερα, στην πολύπαθη και κατακαμένη από τους τουρκικούς βομβαρδισμούς γη της Τηλλυρίας είχε αποτραπεί, έμπαινε πλέον, δυστυχώς, σε τροχιά υλοποίησης.

Πέραν της παράνομης διαίρεσης του νησιού από την Τουρκία, των εκτεταμένων καταστροφών και λεηλασιών, του βίαιου εκτοπισμού του λαού μας, και των σοβαρών ανθρωπιστικών συνεπειών, χιλιάδες ήταν αυτοί που άφησαν την τελευταία τους πνοή κατά τη διάρκεια των πολεμικών επιχειρήσεων του ΄74, δολοφονήθηκαν άνανδρα ή αγνοούνται ακόμα.

Χιλιάδες είναι επίσης αυτοί που, αφού κατάφεραν να επιβιώσουν από τη φρίκη του πολέμου, με πληγές στα κορμιά και στις ψυχές τους, κρατούν ακόμα βαθιά μέσα τους τον βουβό πόνο της απώλειας των συμπολεμιστών τους και της καταστροφής της πατρίδας μας.

Οι πλείστοι εξ αυτών, αν και γνώριζαν ότι μάχονταν σε ένα άνισο αγώνα, προδομένοι και εγκαταλελειμμένοι, πολέμησαν με ανδρεία μέχρις εσχάτων, για την προάσπιση της ακεραιότητας και της ελευθερίας της πατρίδας μας.

Φίλες και φίλοι,

Το εκτεταμένο, τριακοσίων είκοσι επτά σελίδων, σύγγραμμα του Χαράλαμπου Αλεξάνδρου, αποτελεί μια εξόχως σημαντική συνεισφορά στην ειδική βιβλιογραφία.

Ο Χαράλαμπος Αλεξάνδρου, διδάκτορας ιστορίας, έχοντας τη γνώση και την εμπειρία των δύο προηγούμενων μονογραφιών του, για την ιστορία του 361 Τάγματος Πεζικού και των Μονάδων Πυροβολικού του ΓΕΕΦ, προσεγγίζει την ιστορία του 281 Τάγματος Πεζικού με αντικειμενικότητα, ακρίβεια και απόλυτη αίσθηση της ευθύνης που επωμίζεται κάθε επιστήμονας που καταπιάνεται με τα ευαίσθητα ιστορικά γεγονότα του 1974.

Πρόκειται για ένα βιβλίο με ξεχωριστή σημασία και αδιαμφισβήτητη αξία, το οποίο περιλαμβάνει δεκάδες συγκλονιστικές μαρτυρίες των πολεμιστών του Τάγματος, οι οποίοι περιγράφουν πως έζησαν τα αιματηρά γεγονότα του πραξικοπήματος και τη φρίκη του πολέμου του ΄74.

Μέσω της εύστοχης επιλογής και παράθεσης αυτούσιων αποσπασμάτων από τις αφηγήσεις των πρωταγωνιστών και λοιπά έγγραφα, καθώς επίσης και μέσα από ενδελεχή έρευνα του αρχειακού υλικού της Διεύθυνσης Ιστορίας του ΓΕΕΦ και των δευτερογενών πηγών, συντίθεται η ιστορία και η πολεμική δράση της Μονάδας, η οποία παραδίδεται στο κοινό για μελέτη και κατανόηση των δραματικών εκείνων στιγμών. 

Θεωρώ ότι είναι σημαντικό να διαβαστεί από όλους, καθόσον πρόκειται για ένα βιβλίο με πολλές και για πολλούς άγνωστες πληροφορίες για τις δραματικές στιγμές που έζησε το προσωπικό του 281 Τάγματος Πεζικού. Μέσα σ’ αυτό παρουσιάζεται το γενικότερο κλίμα σύγχυσης και αμηχανίας, η ανεπαρκής διάγνωση των γεγονότων και η απουσία γρήγορης αντίδρασης, που χαρακτήριζαν την ηγεσία του ΓΕΕΦ.

Με οδηγό τις 117 μαρτυρίες των πολεμιστών του Τάγματος, πολλοί εκ των οποίων δεν «είχαν αφηγηθεί ξανά διεξοδικά τα βιώματά τους», ο αναγνώστης του βιβλίου ιχνηλατεί διακριτές στιγμές της ηρωικής, αλλά συνάμα προδομένης ιστορικής περιόδου. Από την εγκληματική απροθυμία της στρατιωτικής ηγεσίας  να λάβει μέτρα για προστασία των Μονάδων της Εθνικής Φρουράς, μέχρι την ολέθρια εγκατάλειψη των στρατιωτών στα πεδία των μαχών, μετά τη διάσπαση των γραμμών αμύνης.   

Ο Χαράλαμπος Αλεξάνδρου, αναγνωρίζει ότι η «καταγραφή της στρατιωτικής ιστορίας του 1974 ενέχει πολλαπλές δυσκολίες».

Αφενός, λόγω της ανάγκης του ιστορικού «να διαρρήξει το προπέτασμα των παγιωμένων αντιλήψεων και να επιχειρήσει να δει ξεκάθαρα τα ίδια τα γεγονότα απογυμνωμένα από τις ερμηνείες που τους δίνουν οι εμπλεκόμενοι».

Αφετέρου, λόγω των ενδεχόμενων αποκλίσεων στις μαρτυρίες, ένεκα της παρόδου μεγάλου χρονικού διαστήματος από τα γεγονότα.

Παρ΄ όλα αυτά, μέσα από μια συστηματική έρευνα, επιχειρεί να διασώσει την ιστορία και να παραθέσει στον αναγνώστη την ιστορική αλήθεια, περιγράφοντας τα γεγονότα και δίδοντας ερμηνείες σε αυτά.

Με τη σειρά του θέτει καίρια ερωτήματα, μέσω των οποίων υποστηρίζεται η «πολυπλοκότητα της κατάστασης» και απορρίπτονται «μονοδιάστατες και υπεραπλουστευμένες προσεγγίσεις» σχετικά με την αξιοποίηση της Μονάδας από το ΓΕΕΦ, στην υπό έρευνα χρονική περίοδο.

Το αποτέλεσμα, μέσα από μια επίπονη διαδικασία, για την οποία απαιτούνταν ο ανυστερόβουλος χειρισμός των πηγών, η συλλογή, επαλήθευση και τεκμηρίωση των απαραίτητων πληροφοριών, ο κριτικός αναστοχασμός και η επανεξέτασή τους, παρατίθεται με παρρησία στον αναγνώστη.

Κυρίες και κύριοι,

Η αποτίμηση της πολεμικής δράσης του 281 Τάγματος Πεζικού και ο εντοπισμός των πιθανών σφαλμάτων που διαπράχθηκαν σε όλα τα επίπεδα αποτελούν χρήσιμα εργαλεία για το παρόν και το μέλλον.

Στο βιβλίο περιγράφονται με απόλυτα σαφή και λεπτομερή τρόπο η συγκρότηση και η αποστολή του Τάγματος, η εμπλοκή του τις μέρες του πραξικοπήματος και η κοπιώδης περιπλάνησή του από το Στρατόπεδο στη Μύρτου προς τη Λευκωσία, και από εκεί μέσω Τροόδους στην Πάφο και ξανά πίσω μέσα σε ελάχιστες μέρες. Κυρίως όμως αναλύεται με άρτια τεκμηρίωση και γραφή που καθηλώνει τον αναγνώστη, η πολεμική δράση του Τάγματος, λίγες μέρες αργότερα, στον τιτάνιο στον αγώνα απόκρουσης της τουρκικής εισβολής.

Σημαντική στιγμή στην ιστορία του Τάγματος αποτέλεσε ο βομβαρδισμός της φάλαγγας οχημάτων στον Κοντεμένο, στις 20 Ιουλίου, όταν αργά πλέον, υπό το φως του ήλιου, διατάχθηκε να μετακινηθεί στο προγεφύρωμα στην Κερύνεια. Εκτέθηκε στην τουρκική αεροπορία, με τραγικές συνέπειες στη συνοχή και το ηθικό του προσωπικού του. Άλλες σημαντικές στιγμές ήταν οι επιχειρήσεις στο προγεφύρωμα, στο Κιόνελι, στην Αλωνάγρα, στις μάχες Καραβά – Λαπήθου και η απαγκίστρωση και οπισθοχώρηση τον Αύγουστο, κατά τη Β΄ φάση της εισβολής.

Έχοντας πλήρη επίγνωση της προδοσίας και της τραγωδίας του ’74 στεκόμαστε σήμερα νοερά απέναντι στους πεσόντες και αγνοούμενούς μας και με ευγνωμοσύνη υποκλινόμαστε μπροστά στη μαχητικότητα που επέδειξαν και την άφθαστη θυσία τους.

Αναλογιζόμενοι το μέγεθος της αγωνιστικότητας και της αποφασιστικότητά τους στα πεδία των μαχών, εκφράζουμε τον απέραντο σεβασμό μας στις οικογένειες και στους οικείους τους.

Με αυτές τις λίγες σκέψεις ευχαριστώ τον Σύνδεσμο Εφέδρων Αξιωματικών και Οπλιτών 281 ΤΠ – 1974 για την τιμητική πρόσκληση να χαιρετίσω την εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου του Χαράλαμπου Αλεξάνδρου.

Συγχαίρω θερμά τον συγγραφέα και εύχομαι το βιβλίο να βρει τη θέση που του αρμόζει στη συνείδηση του αναγνωστικού κοινού, ως ένα ακόμα αξιόλογο σύγγραμμα της σύγχρονης κυπριακής ιστορίας.